Przy szczątkach Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, odnalezionych 10 sierpnia 2012 roku na Kwaterze „Ł” Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie, ujawniono kilka przedmiotów, które dziś stanowią niezwykle wymowne świadectwo jego ostatnich chwil. Wśród nich znalazł się cynkowy guzik pochodzący z niemieckiej kurtki mundurowej z okresu II wojny światowej, cynkowy guzik bieliźniany oraz fragment pomarańczowej szczoteczki do zębów. Przedmioty te można oglądać w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przy ulicy Rakowieckiej 37 w Warszawie, mieszczącym się w dawnych zabudowaniach więzienia mokotowskiego. Szczególnie znacząca jest obecność niemieckiego guzika mundurowego. Może ona wskazywać, że Dekutowski i jego towarzysze, których komunistyczne władze skazały na śmierć, prawdopodobnie zostali rozstrzelani w mundurach Wehrmachtu. Taki sposób postępowania miał dodatkowo pozbawić zamordowanych żołnierzy Armii Krajowej i podziemia niepodległościowego godności oraz utrudnić późniejszą identyfikację ich szczątków. Niepozorne przedmioty – guziki i fragment szczoteczki – nabierają więc szczególnego znaczenia. Z perspektywy kryminalistycznej są materialnymi śladami pozwalającymi odtworzyć fragment historii miejsca kaźni. Z perspektywy historycznej przypominają natomiast o losie „Zapory” i jego żołnierzy, którzy po latach ukrywania prawdy doczekali się odnalezienia i godnego upamiętnienia.
Autor: Piotr Norbert Kononowicz