Współczesna nauka coraz częściej staje się narzędziem przywracania pamięci historycznej. Jednym z najbardziej poruszających przykładów jest identyfikacja szczątków Hieronima Dekutowskiego, legendarnego dowódcy Armii Krajowej i powojennego podziemia niepodległościowego, znanego pod pseudonimem „Zapora”. Badania przeprowadzono na materiale ekshumacyjnym odnalezionym podczas prac prowadzonych na terenie tzw. „Łączki” – kwatery „Ł” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. To właśnie tam w czasach stalinowskich potajemnie chowano ofiary komunistycznych represji, często bezimiennie. Materiał dowodowy oznaczony jako IPN–40/12 obejmował szczątki nieznanego mężczyzny. Aby ustalić jego tożsamość, naukowcy sięgnęli po porównawcze badania DNA. Kluczową rolę odegrały próbki pobrane od najbliższej rodziny Hieronima Dekutowskiego. Do analizy wykorzystano materiał genetyczny pochodzący od jego rodziców – Marii Dekutowskiej oraz Jana Dekutowskiego, a także od trzech siostrzenic – Grażyny Chojeckiej, Jadwigi Leśniak i Krystyny Frąszczak. Tak szeroki zestaw próbek porównawczych pozwolił na niezwykle precyzyjne ustalenie pokrewieństwa. Wyniki badań nie pozostawiły wątpliwości – szczątki oznaczone jako IPN–40/12 należały do Hieronima Dekutowskiego. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod genetycznych udało się zakończyć trwającą dziesięciolecia niepewność i oddać bohaterowi należną tożsamość. Proces identyfikacji był nie tylko osiągnięciem naukowym, ale również aktem sprawiedliwości historycznej. Przywrócenie imienia i nazwiska „Zaporze” stanowi symboliczny gest wobec wszystkich ofiar reżimu, które przez lata pozostawały anonimowe. Dziś historia Hieronima Dekutowskiego jest przypomnieniem zarówno o tragicznych losach żołnierzy podziemia, jak i o sile współczesnej nauki, która potrafi połączyć przeszłość z teraźniejszością.
Autor: Piotr Norbert Kononowicz