Opis szczątków Hieronima Dekutowskiego sporządzony 12 sierpnia 2013 roku w Polskiej Bazie Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie dokumentuje rozległy i charakterystyczny zespół obrażeń czaszki, wskazujący na gwałtowny uraz głowy spowodowany działaniem pocisku z broni palnej. Już sam zakres zniszczeń kości sklepienia i podstawy czaszki jest wyjątkowy: stwierdzono wieloodłamowe złamania, przy czym części odłamów, szczególnie pochodzących z podstawy czaszki, nie zachowały się. Zmiany te nie ograniczają się jednak do jednego miejsca, lecz obejmują liczne kości czaszki i tworzą obraz rozległego urazu. Szczególne znaczenie ma uszkodzenie prawej kości ciemieniowej. W miejscu oddalonym o 6,5 cm od szwu strzałkowego i 5,5 cm od szwu łuskowego opisano nieregularny, policykliczny otwór o wymiarach 1,68 × 1,36 cm. Jego charakterystyczną cechą było kraterowate wyłupanie istoty gąbczastej na zewnętrznej powierzchni kości, szerokie na około 0,63 cm, podczas gdy od strony jamy czaszki krawędzie pozostawały równe i twarde. Od otworu odchodziła szczelina złamania długości 4,2 cm, kierująca się ku przodowi i stronie lewej do szwu wieńcowego. Taki układ cech morfologicznych został oceniony jako odpowiadający otworowi postrzałowemu wylotowemu, a jego rozmiar wynosił 1,68 × 1,36 cm. Z kolei w okolicy lewego wyrostka sutkowatego stwierdzono okrągły otwór o średnicy około 1,45 cm, którego brzegi były znacznie zerodowane, a w głębi widoczny był półokrągły obrys o średnicy 1,1 cm. Ze względu na stan zachowania szczątków opisano go jako prawdopodobnie zachowany fragment otworu postrzałowego wlotowego. Zestawienie tych zmian pozwoliło autorom opisu przyjąć, że pocisk przemieścił się przez czaszkę, powodując po drodze rozległe uszkodzenia struktur kostnych. Nie jest możliwe dokładne odtworzenie całego kanału pocisku, ponieważ część kości podstawy czaszki wraz z odłamami uległa utracie, a pozostałe szczątki wykazują zmiany tafonomiczne i erozyjne. Pozostałe złamania dodatkowo pokazują skalę energii działającej na czaszkę. Po lewej stronie sklepienia opisano szczelinę rozpoczynającą się w okolicy pterionu, która rozdzielała się na dwie odnogi. Jedna z nich miała 12 cm długości i biegła skośnie przez lewy guz czołowy, natomiast druga, długości 23 cm, przebiegała przez środkową część obu kości ciemieniowych, przez szczyt czaszki, a następnie kończyła się na prawej kości ciemieniowej poniżej guza ciemieniowego, gdzie zakręcała w kształt litery „U”. Ograniczony przez tę szczelinę fragment kości był zagłębiony na około 0,35 cm. Kolejną szczelinę, długości 12 cm, stwierdzono w prawej części łuski kości czołowej, gdzie biegła łukowato od okolicy pterionu do bregmy. Po prawej stronie, w obrębie podstawnej części łuski kości skroniowej, znajdowała się natomiast poprzeczna szczelina długości 12 cm, przechodząca ku tyłowi na kąt sutkowy prawej kości ciemieniowej, z krótką pionową odnogą kierującą się ku otworowi słuchowemu zewnętrznemu. W łusce kości potylicznej opisano kolejną szczelinę długości 4 cm, częściowo objętą erozją, biegnącą od ubytku w okolicy otworu wielkiego ku inionowi. Charakter obrażeń wskazuje więc nie na pojedyncze, niewielkie pęknięcie, lecz na bardzo rozległe oddziaływanie mechaniczne, które doprowadziło do wieloodłamowego rozbicia czaszki. Istotne jest również to, że w badanych szczątkach nie stwierdzono innych śladów urazów, które byłyby widoczne pomimo zmian erozyjnych. Wyjątkiem poza obrażeniami czaszki były złamania obu wyrostków stawowych żuchwy. Ich krawędzie były piłowate, z drobnymi odpryskami kostnymi i krótkimi szczelinami pęknięć odchodzącymi od miejsc złamania. W ocenie autorów opisu również te obrażenia mogły powstać za życia, jednak zasadniczym elementem obrazu urazowego pozostaje uszkodzenie czaszki związane z postrzałem. Całość obserwacji pozwoliła przyjąć, że przyczyną śmierci N/N osoby mógł być postrzał głowy. Charakter obrażeń wskazuje na działanie pocisku wystrzelonego z broni palnej, a ich rozmieszczenie pozwoliło wysunąć wniosek, że oddano przynajmniej jeden strzał w głowę, prawdopodobnie w okolicę lewego karku i potylicy. Rozległość zniszczeń czaszki sugerowała ponadto, że strzał mógł zostać oddany z bliskiej odległości, w pobliżu ciała lub przy przystawieniu broni. Jednocześnie na podstawie samego obrazu morfologicznego nie było możliwe ustalenie kalibru amunicji. Znaczenie tych ustaleń jest zasadnicze, ponieważ morfologia złamań i charakter uszkodzeń pokazują mechanizm urazu: czaszka została poddana działaniu dużej energii pocisku, a następnie doszło do rozchodzenia się licznych szczelin pęknięć i powstawania rozległych ubytków. Kraterowate wyłamanie kości, charakter krawędzi oraz układ szczelin pozwoliły odróżnić obrażenia postrzałowe od przypadkowych uszkodzeń powstałych już po śmierci. Trzeba jednak uwzględnić, że stan szczątków był znacznie zmieniony przez procesy tafonomiczne i erozję, dlatego nie wszystkie elementy pierwotnego urazu mogły zostać zachowane. Mimo tych ograniczeń opis sporządzony w Polskiej Bazie Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie przedstawia spójny obraz ciężkiego, śmiertelnego urazu głowy. Rozległość złamań, brak części odłamów podstawy czaszki, charakterystyczne uszkodzenia kości oraz obecność zmian odpowiadających obrażeniom postrzałowym wskazują, że śmierć nastąpiła w następstwie gwałtownego urazu głowy zadanego pociskiem z broni palnej. Jednocześnie dokumentacja pokazuje granice możliwych ustaleń: nie pozwala określić kalibru użytej amunicji ani z całkowitą pewnością odtworzyć wszystkich szczegółów przebiegu pocisku. Pozwala natomiast stwierdzić, że obrażenia miały charakter wyjątkowo rozległy i były zgodne z działaniem pocisku oddanego w głowę z niewielkiej odległości, prawdopodobnie w okolicę lewego karku i potylicy.
Autor: Piotr Norbert Kononowicz