Jednym z istotnych elementów badań identyfikacyjnych szczątków Hieronima Dekutowskiego „Zapory” była analiza uzębienia. Dokumentacja sporządzona 12 sierpnia 2013 roku w Polskiej Bazie Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie zawiera szczegółowy opis zachowanych zębów, ubytków, wypełnień oraz zmian w obrębie szczęki i żuchwy. Informacje te stanowiły jeden z elementów pozwalających na porównanie cech szczątków z dostępnymi danymi dotyczącymi poszukiwanej osoby. Opis wskazuje, że wszystkie zachowane zęby miały żółtawe zabarwienie oraz silnie starte guzki powierzchni żujących. Takie cechy są związane między innymi z użytkowaniem uzębienia w ciągu życia i mogą stanowić element charakterystyki odontologicznej. Szczególne znaczenie identyfikacyjne miały jednak indywidualne cechy poszczególnych zębów – między innymi ubytki koron, rotacja zęba, zachowane korzenie oraz rodzaj i lokalizacja wypełnień stomatologicznych. W szczęce po stronie prawej stwierdzono obecność zębów 11, 12, 13, 15 oraz korzenia zęba 14. Ząb 11 posiadał ubytek fragmentu korony na powierzchni dystalnej, natomiast w zębie 12 odnotowano ubytek fragmentu korony na powierzchni mezjalnej. Korzeń zęba 14 był brązowo zabarwiony. Istotnym elementem dokumentacji był również brak wyrostka zębodołowego szczęki na wysokości zębów 16–18. Po lewej stronie szczęki zachowały się zęby 21, 22, 23, 25 oraz korzenie odpowiadające zębom 24 i 27. Ząb 22 był zrotowany, a korzenie zębów 24 i 27 miały brązowe zabarwienie. Ząb 26 był nieobecny, przy czym zębodół był zarośnięty. Z kolei ząb 28 posiadał szarawe wypełnienie stomatologiczne w części mezjalnej korony. Równie szczegółowo opisano uzębienie żuchwy. Po stronie lewej zachowane były zęby 31–35 oraz 37. Zęba 36 nie stwierdzono, a jego zębodół był zarośnięty. Na zębie 37 znajdowało się szarawe wypełnienie stomatologiczne w obrębie korony. Ząb 38 również był nieobecny. Po prawej stronie żuchwy zachowane były zęby 41–45. Szczególnie charakterystyczną cechą był ząb 46, posiadający rozległe wypełnienie metaliczne koloru szarego. Zębów 47 i 48 nie stwierdzono, a odpowiadające im zębodoły były zarośnięte. Na uwagę zasługuje również dodatkowy element ujawniony podczas badań. Wraz ze szczątkami znajdował się luźno leżący w jamie grobowej ząb trzonowy, który nie był połączony z czaszką. Jego obecność została odnotowana w dokumentacji, jednak samo jego znalezienie przy szczątkach nie przesądza o przynależności do konkretnej osoby. W badaniach identyfikacyjnych konieczne jest bowiem odróżnienie elementów rzeczywiście należących do badanego szkieletu od materiału przemieszczonego lub należącego do innej osoby. Dokumentacja uzębienia ma szczególną wartość w identyfikacji szczątków ludzkich, ponieważ stan uzębienia jest w znacznym stopniu indywidualny. Braki zębowe, charakterystyczne wypełnienia, sposób ich wykonania, ułożenie zębów, ubytki koron, zachowane korzenie czy nietypowe cechy anatomiczne mogą tworzyć swoisty „odontologiczny zapis” danej osoby. W przypadku osób, które za życia korzystały z opieki stomatologicznej, znaczenie mogą mieć także informacje zawarte w dokumentacji dentystycznej i zdjęciach radiologicznych. W przypadku Hieronima Dekutowskiego opis z 12 sierpnia 2013 roku należy zatem traktować jako ważny element dokumentacji medyczno–sądowej szczątków. Nie jest on samodzielnym dowodem identyfikacji, lecz stanowi część szerszego procesu badawczego, w którym zestawia się cechy antropologiczne, odontologiczne, genetyczne i inne dostępne informacje. Szczegółowy opis uzębienia pokazuje również, jak wiele informacji może przetrwać w materiale kostnym i zębowym mimo upływu dziesięcioleci. W przypadku ofiar represji komunistycznych, których szczątki przez lata pozostawały nieznane i nieoznaczone, każda indywidualna cecha mogła mieć znaczenie dla odtworzenia tożsamości. Uzębienie Hieronima Dekutowskiego stało się więc nie tylko przedmiotem specjalistycznej analizy, lecz także jednym z elementów przywracania imienia i tożsamości człowiekowi, którego los przez dziesięciolecia pozostawał ukryty. Opis sporządzony w Polskiej Bazie Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie jest tym samym cennym świadectwem pracy ekspertów zajmujących się identyfikacją ofiar totalitaryzmów. Precyzyjne odnotowanie nawet pozornie drobnych szczegółów – takich jak rotacja zęba, lokalizacja ubytku czy charakterystyczne metaliczne wypełnienie – pokazuje, że w badaniach sądowo–antropologicznych każdy zachowany ślad może mieć znaczenie.
Autor: Piotr Norbert Kononowicz