30 kwietnia 2024 roku Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek pocztowy poświęcony majorowi Hieronimowi Dekutowskiemu, pseudonim „Zapora”, jednemu z najbardziej znanych dowódców polskiego podziemia niepodległościowego. Emisja została przygotowana w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Znaczek otrzymał numer katalogowy 5376, a jego projekt opracował Jarosław Ochendzan. Wydrukowano 120 tysięcy egzemplarzy, w technice rotograwiurowej, na papierze fluorescencyjnym. Walor ma format 31,25 × 51 milimetrów i był wydawany w arkuszach sprzedażnych po 12 znaczków, ułożonych w układzie 4 × 3. Kompozycja znaczka jest pionowa i utrzymana przede wszystkim w kolorystyce bieli, czerni, szarości, zieleni oraz brązu. Centralną i zarazem najważniejszą część przedstawienia zajmuje wizerunek majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory”. Postać została ukazana jako czarno–biała, lekko stylizowana fotografia lub reprodukcja fotograficzna. Dekutowski przedstawiony jest od pasa w górę, frontalnie, z twarzą skierowaną w stronę patrzącego. Widoczna jest jego sylwetka w mundurze wojskowym. Na mundurze można dostrzec charakterystyczne elementy umundurowania, w tym guziki oraz pas lub element oporządzenia przebiegający ukośnie przez tors. Twarz i mundur zostały przedstawione w różnych odcieniach szarości, dzięki czemu postać wyraźnie odcina się od jasnego tła. Wokół sylwetki zastosowano graficzne elementy przypominające fragmenty roślinności, liście oraz nieregularne, ciemnozielone plamy. Najbardziej widoczne są one w górnej części znaczka, gdzie tworzą rodzaj ciemnego, nieregularnego tła. Motyw zieleni można odczytywać jako nawiązanie do leśnego charakteru działalności oddziałów partyzanckich, z którymi związany był „Zapora”. Nie jest to jednak realistyczny pejzaż, lecz przede wszystkim element graficznej kompozycji znaczka. W górnej części waloru, na tle zielonych, nieregularnych kształtów, umieszczono duży biały napis „Polska”. Litery są bardzo wyraźne, masywne i zajmują znaczną część szerokości znaczka. Napis ten pełni jednocześnie funkcję oznaczenia państwa emisji oraz ważnego elementu kompozycyjnego. Pod napisem „Polska”, a także wokół przedstawionej postaci, znajduje się jasne tło ozdobione regularnym układem drobnych punktów. Punkty tworzą charakterystyczny półtonowy wzór, który nadaje białej powierzchni delikatną fakturę i sprawia, że nie jest ona całkowicie jednolita. W niektórych miejscach punktowany motyw jest wyraźniejszy, a w innych ustępuje miejsca sylwetce bohatera lub pozostałym elementom graficznym. Po lewej stronie znaczka, wzdłuż sylwetki przedstawionego bohatera, umieszczono pionowy napis „mjr Hieronim Dekutowski ps. »Zapora«”. Jest on niewielki i zapisany w układzie pionowym, dzięki czemu nie konkuruje wizualnie z dużym portretem. Napis jednoznacznie wskazuje, kogo przedstawia centralny wizerunek. Skrót „ps.” oznacza pseudonim, natomiast znajdujący się na początku napis „mjr” jest skróconą formą stopnia wojskowego. Po prawej stronie, również pionowo, umieszczono niewielki napis „PWPW S.A. 2024”. Jest to oznaczenie Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych oraz rok wydania. Napis został umieszczony przy prawej krawędzi, obok sylwetki Dekutowskiego. W prawym dolnym fragmencie znaczka znajduje się oznaczenie wartości nominalnej. Duża biała cyfra „3” została umieszczona na ciemniejszym tle, a obok niej, wyżej, znajduje się mniejsza liczba „90”. Pod nimi widoczny jest biały napis „zł”. Całość tworzy zapis wartości „3,90 zł”. Nominał został przedstawiony dużymi, kontrastowymi znakami, dzięki czemu jest łatwy do odczytania. Najbardziej charakterystycznym elementem dolnej części znaczka jest szeroki, brązowo–beżowy prostokątny panel. Jego górna krawędź znajduje się na wysokości dolnej części sylwetki bohatera, a panel rozciąga się niemal przez całą szerokość waloru. Na tym tle białą czcionką umieszczono napis „Narodowy Dzień Pamięci »Żołnierzy Wyklętych«”. Pierwsza część napisu znajduje się wyżej, natomiast określenie „Żołnierzy Wyklętych” zostało wyróżnione w cudzysłowie i zapisane w większym układzie. Jest to oficjalna nazwa święta państwowego, któremu poświęcono emisję. Całą kompozycję otacza charakterystyczne ząbkowanie, czyli perforacja umożliwiająca oddzielanie znaczka od pozostałych walorów arkusza. Ząbki są dobrze widoczne na wszystkich czterech krawędziach. Nie stanowią one jednak jedynie technicznego elementu znaczka – dzięki białym, regularnie rozmieszczonym wycięciom tworzą również wyraźną ramę dla całej kompozycji. Znaczek został poświęcony postaci Hieronima Dekutowskiego, urodzonego w 1918 roku i straconego 7 marca 1949 roku. W okresie II wojny światowej walczył w szeregach Polskich Sił Zbrojnych, a po zakończeniu wojny pozostał zaangażowany w działalność niepodległościową. Jego losy stały się jednym z symboli powojennej walki z narzuconym w Polsce systemem komunistycznym. W 1949 roku został skazany na śmierć po brutalnym śledztwie prowadzonym przez aparat bezpieczeństwa. Wyrok wykonano w więzieniu przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie. Rok 2024 był jednocześnie 75. rocznicą jego śmierci. Wybór właśnie tej postaci sprawia, że znaczek pełni nie tylko funkcję pocztową, lecz także pamiątkową i historyczną. Portret „Zapory”, wojskowa stylistyka przedstawienia, motyw zieleni kojarzący się z działalnością partyzancką, wyraźne oznaczenie Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” oraz ograniczona kolorystyka tworzą spójną całość poświęconą pamięci jednego z dowódców powojennego podziemia niepodległościowego. Emisja jest więc niewielkim, ale bardzo czytelnym dokumentem pamięci historycznej utrwalonym w formie znaczka pocztowego.
Autor: Piotr Norbert Kononowicz